සිද්ධාර්ථ කුමාරයා උපන් ලුම්බිනිය පිහිටා තිබෙන්නේ මෙකල ඉන්දියාව සහ නේපාලය යන රටවල් දෙකේ දේශසීමාවෙන් කිලෝමීටර් දහයක් පමණ ඇතුළට වන්නට නේපාලයේය. නේපාලයේ බටහිර කේරායි ප්රදේශයේ පිහිටි ලුම්බිනි සල් වනය බුද්ධ කාලයට පෙර සිටම කපිලවස්තු සහ දෙව්දහ පුර යන ප්රදේශවාසීන්ගේ පොදු විනෝද උයනක් ලෙසින් පැවතුණි.
ප්රමෝද වන ලෙසින් බෞද්ධ සාහිත්යයෙහි සඳහන් වන ලුම්බිනි සල් වනය සල්ගස්වලින් පිරී තිබිණි. එපමණක් ද නොවේ, විවිධ වර්ණවලින් යුක්ත පුෂ්පයන් ද පිපී සුවඳ හමමින් පැවැතිණි. විවිධ මීමැසි වර්ගයන්ගෙන් ද ගහන වූ මේ රමණිය දැකුම්කලු සල් වනය කාගේත් සිත්ගත් තැනක් විය. කුරවි කෝකිළ නාදයෙන් යුත් මේ වන උයන බෞද්ධ සාහිත්යයෙහි සඳහන් වන ඉන්දු දෙවියාගේ චිත්ත ලතා උයනට සමාන කර ඇත. (ARCHAEOLOGICAL REMAINS OF KAPILAVSTU, LUMBINI AND DEVDAHA - B. K. RIJAL - P. 11 - 1979 - KATMANDU NEPAL)
සිදුහත් කුමරු උපන් ලුම්බිනියේ මායාදේවි විහාරය - සිරිසමන් විජේතුංග - පි. 55 - 56 (2014) සුබෝධි ප්රකාශන)
මීට වසර 2640 ඉහතදී මහ බෝසතාණන් වහන්සේ එම සල් උයනේ උපත ලැබු බව මහා පරිනිබ්බාන සූත්රය ඇතුළු බෞද්ධ සාහිත්යයෙහි ද සංස්කෘත (මහායාන බෞද්ධ) සාහිත්යයෙහි ද සඳහන් වී ඇති කරුණකි.
මෙකල නේපාලයේ කත්මණ්ඩු නුවර සිට කිලෝමීටර් 90 පමණ දුරින් පිහිටි මෙම පුද බිමට බෝසතාණන් වහන්සේ උපත ලැබු දිනයේ සිට ක්රිස්තු පූර්ව 250කට පෙර බෞද්ධ ජනතාව මෙන්ම විවිධ පුද්ගලයන් පැමිණෙන්නට ඇත. එහෙත් විශේෂිත වූ එක් මහා පුරුෂයෙක් පැමිණියා පමණක් නොව සිදුහත් කුමරු (ශාක්යමුනි බුදු රජාණන් වහන්සේ) එහි උපන් බව ද තමාම පැමිණ මෙහි ශිලා ස්තම්භයක් පිහිටුවන ලද බව ද ශිලා ටැඹෙහි අසෝක රජතුමා ලියා තැබුවේය. ඒ ශිලා ටැඹෙහි සඳහන් වන්නේ මෙසේ ය.
“දේවානම්පියදසි (රජු - අසෝක) ගේ අභිෂේකයෙන් අවුරුදු විස්සක් ගිය කල්හි ශාක්යමුනි බුදු රජාණන් වහන්සේ උපන්නේ යැයි (සලකා) තමාම පැමිණ ගෞරව කළේය. භාග්යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ මෙහි උපන්නේ යැයි අසා (ප්රකාශයට පත්කොට) දැඩි ඇල්මකින් යුක්තව ශිලා ටැඹක් පිහිටුවීය. ලුම්බිනි ග්රාමය බද්දෙන් නිදහස් කොට අර්ථ ලාභය ඇති කළේය.
(අසෝක ධංම ලිපි (ටැම් ලිපි හා ලෙන් ලිපි) මහාචාර්ය අබය ආර්යසිංහ - පි. 38 - 59 (2000)
ස්ථිර ලෙසින්ම මෙම පුදබිමෙහි සිදුහත් කුමරු උපන් බව මෙම ශිලා ලේඛන සාක්ෂිය ඉතා විශිෂ්ට පුරාවිද්යාත්මක සාක්ෂියක් ලෙස පිළිගෙන ඇත. මීට පසුව ක්රිස්තු වර්ෂ පස්වන සියවසේ දී ෆාහියන් හිමි හා ක්රිස්තු වර්ෂ හත්වන සියවසේදී හියුං සාං යන චීන ජාතික භික්ෂුන් වහන්සේලාගේ වාර්තාවල ද උන්වහන්සේලා මෙම පුදබිම පැමිණි බව ද සිදුහත් කුමරු මෙහි උපන් බව ද ලිඛිත සාක්ෂි ලෙසින් පිළිගෙන ඇත.
සිදුහත් කුමරු මෙම පුදබිමෙහි උපත ලද බව මුළු ලොවම පිළිගෙන ඇත. 2011 වර්ෂයේ සිට 2013 තෙක් මෙම පුදබිමේ මායාදේවි විහාරයෙහි පුරාවිද්යා කැණීමක් කරන ලද්දේ එංගලන්තයේ ඩරම් විශ්ව විද්යාලයේ අපගේ ද හිතවත් මහාචාර්ය රොබින් කනිංහැම් ප්රමුඛ පුරාවිද්යාඥයන් විසිනි. ඒ පිළිබඳ මේ ලේඛකයා විසින් 2014 දී “සිදුහත් කුමරු උපන් මායාදේවි විහාරය” නමින් ග්රන්ථයක් ද පළ කරන ලදී.
මයාදේවි විහාරය යනු සිදුහත් කුමරු උපත ලද නිශ්චිත වූ ස්ථානයෙහි ලුම්බිනි පුද බිමේ ද සල් ගස වට කර සාදන ලද විහාරයයි. මහාමායා බිසව දරු ප්රසූතිය සඳහා සිය දෙමාපියන්ගේ නිෙවස වූ දෙව්දහ පුරයට (කිඹුල්වත් පුරයේ සිට) පැමිණෙන අතරමඟදී මෙම සල් වනයට පැමිණි බව ඉතා ප්රකටය. එහි මලින් බර වූ සල් අත්තක් ඇල්ලීමට උත්සාහ කරද්දි සිදුහත් කුමරු උපත ලද බව බෞද්ධ සාහිත්යයේ මෙන්ම අමරාවති, ගන්ධාර, ආදි මූර්තිවල ද නිරූපණය කර ඇත.
මෙම මායාදේවි විහාරයෙහි එක් සුවිශේෂ වූ ශිලාමය කොටසක් පුරාවිද්යාඥයන්ට ඒ කැණීමට පෙර සිටම හමුවී තිබිණි. ඒ ශිලා ඛණ්ඩය පුරාවිද්යාඥයන් විසින් හඳුන්වා ඇත්තේ මාර්කර් ස්ටෝන් MARKER STONE යන නාමයෙනි. එම ස්ථානය ඉතා ආරක්ෂා සහිතව අදත් මායා දේවි විහාරයේ ස්ථානයක තැන්පත් කර ඇත. මෙම පාෂාණය පිහිටුවා තිබෙන්නේ සිදුහත් කුමාරයා සල්ගස් සෙවණේ උපත ලැබු ස්ථානයෙහිය. ඒ වටා සාදන ලද විහාරය මායාදේවි විහාරය නම් වේ. මෙම පාෂාණය (MARKER STONE) ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වෙඩි නොවදින වීදුරු ඵලකයකින් ආවරණය කර තිබේ. මෙම වීදුරු ඵලකය දැවයෙන් නිර්මාණය කරන ලද රාමුවකින් ද වානේ රාමුවකින් ද නිර්මාණය කර තිබේ.
මායාදේවි විහාර පුදබිමෙන් හමු වූ (මෙම ස්ථානයෙන්ම) මහාමායා දේවිය ප්රජාපති දේවිය සහ සිදුහත් කුමාරයාගේ උපත නිරූපණය කෙරෙන මූර්ති ඵලකයක් ද මෙහි තිබී හමු වී ඇත. එය ක්රිස්තු වර්ෂ 5 වන සියවසට (ගුප්ත රාජ යුගයට) අයත් සේ සැලැකේ. මායා දේවිය ස්නානය කළ පොකුණ ද (මායාදේවි පොකුණ) ද මෙම පුදබිමෙහි දැකිය හැකිය.
1975 සිට මේ දක්වා වසර 40 කාලයක් තුළ නවක වදය හේතුවෙන් සිසුන් 9දෙනෙකු මරණයට පත්ව ඇත. වත්මන් උසස් අධ්යාපන රාජ්ය අමාත්ය මොහාන් ලාල් ග්රේරු මහතාගේ ප්රකාශයට අනුව සරසවියට ඇතුළත්වන සිසුන්ගෙන් 5%ක් නවක වදය හේතුවෙන් ආබාධිත වේ. විශ්වවිද්යාලයට ඇතුළත්වන සිසුන්ගෙන් 5%ක පමණ ප්රතිශතයකගේ මානසික මට්ටම නවක වදය හේතුවෙන් පහළ වැටේ යැයි අනාවරණය වී ඇත. වසර ගණනාවක් තිස්සේ කැපවීමෙන් අධ්යාපනය ලබා විශ්වවිද්යාලයට තේරිපත්වූ සිසුන් අතරින් කොටසක් නවක වදය හේතුවෙන් විශ්වවිද්යාල සිහිනය අතහැර දමයි. විශ්වවිද්යාල යේ නවක වදයට ලක්වන සිසුන් පීඩාවට පත් වෙද්දී නවක වදය ක්රියාත්මක කරවන සිසුන් නීතියේ රැහැනට කොටුකර ගැනිමට නීතිය ක්රියාත්මක කරන්න් උත්සුක වෙමින් සිටී. නීතිය නොසලකා හැරීම බරපතළ වරදකි. එහෙත් විශ්වවිද්යාල සිසුන්හට නීතියෙන් සහනයක් සැලැසී තිබූණා යැයි කීම වරදක් නොවේ. එහෙත් ඒ සහනය මේ වසරේ සිට නොලැබි යන බව තහවුරුවන්නේ 1998 අංක 20 දරන නවක වදහා වෙනත් සාහසික ක්රියා තහනම් කිරීමේ පනතේ අංක 2.1, 2.2, 2.3 වගන්ති යටතේ නවක වදය ක්රියාවට නැඟූවන් අත්අඩංගුවට ගැනීමෙන් තහවුරු වේ
පාසල් වියේ දී ම කරු අයියාගේ ළමා පිටියට සහභාගි වීමේ වරය මට ලැබුණි. පාසල් කථිකෝදය සමිතියට ගීත ලියා තිබූ මට කරු අයියාගේ ළමා පිටියට ආරාධනා කිරීමෙන් ලැබුණේ නොනිම් සතුටකි.
සෝමලතා වෛද්යරත්න ලියූ තුන්වැනි නවකතාව ‘අහස් වියන’ සරසවි ප්රකාශනයක් ලෙස මෑතකදී මුද්රණය කොට පළවී ඇත. ඉතාම වැදගත්, කාලෝචිත සමාජ ප්රශ්නයක් වන පවුලේ මව විදේශ රැකියාවක් සඳහා විදේශ ගත වූ විට දරුවන් මුහුණ දෙන අනාරක්ෂිත තත්ත්වයන් මේ නවකථාවේ හරය වශයෙන් සැලකිය හැකි ය. අද ශ්රී ලංකාවේ පවුල් විශාල සංඛ්යාවක් මුහුණදී ඇති, එහෙත් බොහෝ විට අප්රකට ව පවතින ඛේදවාචක තත්ත්වයක් සිය නිර්මාණ ප්රතිභාවෙන් පාඨකයාට ඒත්තු ගන්වන්නට කතුවරිය දරා ඇති වෑයම ප්රශංසනීය ය.
මිනිසුන්ට, ඉතා දිගුකලක් විසීමේ කැමැත්ත තිබේ නම්, ඔවුන්, මීට පෙර නො කළ අන්දමෙන්, අනාගතය සැලසුම් කරන්නටත්, දූර්දර්ශීව සිතන්නටත් පුරුදුවිය යුතුවේ.
* ගුරුවරියක් දණ ගස්සවා රටම ආන්දෝලනයකට ලක් කළ හිටපු වයඹ පළාත් සභා මන්ත්රීවරයකු එම විද්යාලයේම ප්රධාන ආරාධිත අමුත්තා ලෙස කැඳවා තිබෙනවා. යහපාලන ආණ්ඩුවක් යටතේ ජනතාව මෙවැනි දේ බලාපොරොත්තු වෙන්නේ නෑ නේද?
* දේශපාලන අධිකාරිය හා අධ්යාපන ක්ෂේත්රය අතර ඇති වී තිබෙන ගැටලුකාරී තත්ත්වයන් අනාගත දරුපරපුරට බලපාන්නේ කිනම් අයුරින්ද?
* අධ්යාපන ක්ෂේත්රයේ වරින්වර විවිධාකාර ආන්දෝලනාත්මක සිදුවීම් වෙනවා. එහිදී දේශපාලකයන්ගේ මැදිහත්වීම වැඩියි. මොකද ඔබ මේ ගැන හිතන්නේ?
* මේ සිදුවීම ගැන ඔබේ අදහස මොකක්ද?
* හිටපු වයඹ පළාත් සභා මන්ත්රීවරයකු විසින් ගුරුවරියක් දණ ගැස්සවූ සිද්ධිය මේ රටේ මහත් ආන්දෝලනයට ලක්වුණා. එහෙත් ඒ මන්ත්රීවරයා එම විද්යාලයේ ම ප්රධාන අමුත්තා ලෙස පසු ගියදා ක්රීඩා උත්සවයට සහභාගී වෙනවා. ඇයි මෙහෙම වෙන්නේ?
* ගුරුවරියක් දණ ගැස්සු පළාත් සභා මන්ත්රීම එම පාසලේම උත්සවයක ප්රධාන ආරාධිත අමුත්තා වුණේ කොහොමද?
